Elektrik şəbəkəsi hesablamaları

Qərar verməzdən əvvəl şəbəkənin müxtəlif rejimlərdə necə işlədiyini hesablayırıq.

Yeni qurğular, istismardakı müəssisələr və planlaşdırılan dəyişikliklər üçün.

Hesablama növləri

Yük axını

Gərginlik profilləri, avadanlığın yüklənməsi və iş rejimləri.

Qısaqapanma

Qısaqapanma səviyyələri və avadanlığın dözümlülüyünün yoxlanılması.

Elektrik qövsü təhlükəsi

Qövs enerjisinin qiymətləndirilməsi və təhlükənin azaldılması.

Mühərriklərin işə salınması

İşəsalma prosesi və gərginlik azalması.

Dayanıqlıq

Həyəcanlanmalardan sonra sistemin davranışı.

Torpaqlama

Torpaqlama sisteminin layihəsi, addım və toxunma gərginlikləri.

Nə təqdim edirik

Hesabat nəticələri · sənədləşdirilmiş fərziyyələr · texniki nəticələr · tövsiyələr.

Bizə lazım olan məlumatlar

Birxətli sxemlər · avadanlıq məlumatları · iş rejimləri.

Hesablamaların həcmi və nəticələri hər layihə üçün ayrıca razılaşdırılır.

Xidmət haqqında ətraflı

Yük axınının hesablanması

Yük axını hesablaması şəbəkənin təkcə layihə rejimində deyil, real istismar şəraitində də tələb olunan göstəriciləri təmin edib-etmədiyini göstərir. Avadanlığın seçimi, gərginliyin normativ hədlərdə saxlanılması və sonrakı bütün hesablamalar bu təhlilə əsaslanır.

Nələri əhatə edir

  • Gərginlik profili — normal, pik və minimal yüklənmə, həmçinin elementlərdən biri xidmətdən çıxdığı rejimlərdə şinlərdəki gərginliklər.
  • Avadanlığın yüklənməsi — transformatorların, kabellərin və şinlərin yüklənməsinin uzunmüddətli və qəza rejimi üzrə buraxıla bilən qiymətlərlə müqayisəsi.
  • Reaktiv güc və güc əmsalı — reaktiv güc axınları, kompensasiya tələbləri və kondensator batareyalarının gücünün seçilməsi.
  • Transformatorun gərginlik tənzimləmə pillələri — gərginliyi hədlər daxilində saxlamaq üçün yüksüz (off-circuit) və yük altında (OLTC) pillə dəyişdiricilərinin diapazonları.
  • Ehtiyat rejimləri — transformatorlardan və ya fiderlərdən biri xidmətdən çıxdıqda şəbəkənin davranışı.
  • İtkilər — aktiv güc itkilərinin harada yarandığı və onların bir istismar ili ərzində dəyəri.

Standartlar

Hesablamalar sənaye elektrik sistemlərinin təhlili üçün IEEE 399, standart gərginliklər üçün IEC 60038 və tətbiq olunan şəbəkə qaydaları (grid code) nəzərə alınmaqla aparılır.

Qısaqapanma cərəyanlarının hesablanması

Qısaqapanma hesablaması nasazlıq zamanı nə qədər cərəyan axacağını müəyyən edir. Bu, paylayıcı qurğunun həmin cərəyanı kəsə bilib-bilməyəcəyini və mühafizənin onu aşkar edib-etməyəcəyini göstərir. Maksimal və minimal qısaqapanma səviyyələrinin hər ikisi vacibdir, lakin fərqli səbəblərdən.

Nələri əhatə edir

  • Maksimal qısaqapanma səviyyələri — avadanlığın dözümlülüyünü və açarların açma qabiliyyətini yoxlamaq üçün üçfazlı və ikifazlı qısaqapanma cərəyanları.
  • Minimal qısaqapanma səviyyələri — mühafizənin real qısaqapanmanı etibarlı şəkildə aşkar edib-etməyəcəyini müəyyən edən rejimlər.
  • Yerlə qapanma cərəyanları — neytralın torpaqlanma üsulunun təsiri nəzərə alınmaqla birfazlı və ikifazlı yerlə qapanmalar.
  • Avadanlığın nominal göstəricilərinin yoxlanılması — açma, qoşma və qısamüddətli termik dözümlülük göstəricilərinin hesablanmış qiymətlərlə müqayisəsi.
  • Mühərrik və generatorların payı — fırlanan maşınların çox vaxt azımsanan subkeçid (sub-transient) cərəyan payı.
  • Aperiodik toplanan və asimmetriya — açarların yoxlanılması üçün zərbə və asimmetrik cərəyanlar.

Standartlar

Hesablamalar layihənin əsasından asılı olaraq IEC 60909 və ya ANSI/IEEE C37.010 üzrə aparılır; avadanlığa düşən yüklər IEC 62271 və müvafiq IEEE C37 seriyası göstəriciləri ilə müqayisə edilir.

Elektrik qövsü təhlükəsinin təhlili

Elektrik qövsü təhlükəsinin təhlili gərginlik altındakı avadanlıqda və ya onun yaxınlığında iş görülə biləcək hər nöqtədə istilik təhlükəsini kəmiyyətcə qiymətləndirir. Beləliklə, fərdi mühafizə vasitələri (FMV) ilə bağlı qərarlar fərziyyəyə deyil, hesablanmış təsir enerjisinə əsaslanır. Təsir enerjisi bilavasitə qəza cərəyanının açılma müddətindən asılı olduğu üçün bu təhlil mühafizə qoyuluş qiymətlərindən ayrı aparıla bilməz.

Nələri əhatə edir

  • Təsir enerjisinin hesablanması — hər iş mövqeyində faktiki qısaqapanma səviyyəsi və qəza cərəyanının tam açılma müddəti (rele və açarın işləmə müddəti daxil olmaqla) əsasında.
  • Elektrik qövsü təhlükəsi sərhədi — təsir enerjisinin ikinci dərəcəli yanıq həddinə qədər azaldığı məsafə.
  • Fərdi mühafizə vasitələrinin seçimi — hər nöqtədə qövsə davamlı geyimin göstəricisinin hesablanmış təsir enerjisindən az olmamasının yoxlanılması.
  • Xəbərdarlıq nişanlarının məzmunu — avadanlıq üzərindəki xəbərdarlıq etiketlərində göstərilməli olan məlumatlar.
  • Təhlükəni azaltma variantları — texniki xidmət rejimi açarı, zona-selektiv bloklama, qövs mühafizəsi releləri və qəza cərəyanının açılma müddətini qısaldan qoyuluş dəyişiklikləri.
  • Yüksək enerjili nöqtələr — enerjini azaltmaq mümkün olmayan və əvəzində girişin nəzarətdə saxlanmalı olduğu yerlərin müəyyən edilməsi.

Standartlar

Təsir enerjisi IEEE 1584, təhlükə sərhədləri, FMV və təhlükəsiz iş qaydaları NFPA 70E üzrə müəyyən edilir; qısaqapanma məlumatları IEC 60909 və ya ANSI/IEEE C37.010 üzrə hesablanır.

Mühərriklərin işə salınmasının təhlili

Böyük mühərriklər işə salınarkən nominal cərəyandan bir neçə dəfə böyük cərəyan tələb edir. Nəticədə yaranan gərginliyin qısamüddətli azalması digər mühərriklərin dayanmasına, kontaktorların açılmasına və şəbəkənin başqa hissələrində mühafizənin işləməsinə səbəb ola bilər. Təhlil konkret mühərrikin konkret qidalanma mənbəyindən işə salına bilib-bilmədiyini və mümkün olmadıqda hansı işəsalma üsulunun tələb olunduğunu müəyyən edir.

Nələri əhatə edir

  • Gərginliyin qısamüddətli azalması — mühərrik sıxaclarında və şəbəkənin digər hissələrində azalmanın dərinliyi və müddəti.
  • İşəsalma cərəyanının profili — işəsalma və sürətlənmə zamanı cərəyanın zamandan asılılığı.
  • Fırlanma momentinin təhlili — sürətlənmə boyunca mühərrikin və yükün momentlərinin müqayisəsi, mühərrikin baxılan qidalanma şəraitində sürətlənib-sürətlənməyəcəyinin qiymətləndirilməsi.
  • Sürətlənmə müddəti — mühərrikin termik dözümlülüyü və rotor tormozlanmış vəziyyətdə buraxıla bilən müddətlə müqayisədə yoxlanılır.
  • İşəsalma üsullarının müqayisəsi — birbaşa qoşulma, yumşaq işəsalma qurğusu, ulduz-üçbucaq, avtotransformator və tezlik çeviricisi.
  • Digər yüklərə təsir — işləyən mühərriklərdə kontaktorların açılması, minimal gərginlik mühafizəsinin işləməsi və dayanma riski.
  • Generatordan qidalanma halları — qidalanma güclü xarici şəbəkədən deyil, generatordan olduqda işəsalma prosesi.

Standartlar

Hesablama metodu IEEE 399, maşın xarakteristikaları IEC 60034 üzrə götürülür; buraxıla bilən gərginlik azalması layihənin texniki spesifikasiyası və IEC 60038 əsasında qiymətləndirilir.

Dayanıqlıq təhlili

Dayanıqlıq təhlili həyəcanlanmadan sonrakı saniyələrdə nə baş verdiyini göstərir: generatorlar sinxronizmi saxlayırmı, mühərriklər yenidən sürətlənirmi, şəbəkə bərpa olunur, yoxsa çökür. Bu təhlil xüsusilə yerli generasiya, böyük mühərrik yükləri və ya ada rejiminə keçid tələbi olan müəssisələrdə vacibdir.

Nələri əhatə edir

  • Keçid dayanıqlığı — qısaqapanma və kommutasiyalardan sonra generatorun rotor bucağı və sinxronizmin saxlanılması.
  • Kritik açma müddəti — baxılan sistemin dayanıqlı qaldığı ən uzun qısaqapanma müddəti; nəticə bilavasitə mühafizənin qoyuluş qiymətlərində nəzərə alınır.
  • Gərginlik dayanıqlığı — ağır yüklənmə zamanı gərginliyin bərpası və gərginlik çökməsi riski.
  • Mühərriklərin yenidən sürətlənməsi — qısaqapanmadan sonra mühərrik yükləri bərpa olunurmu, yoxsa dayanır və şəbəkədən ayrılmalıdır.
  • Ada rejimi və yükün avtomatik azaldılması — xarici şəbəkədən ayrılma zamanı sistemin davranışı və baxılan rejimlərdə dayanıqlığı saxlamaq üçün lazım olan yük azaltma həcmi.
  • Tezlik reaksiyası — yük və generasiya balansı pozulduqda turbin tənzimləyicilərinin və generatorların reaksiyası.

Standartlar

Təhlildə maşınların modelləşdirilməsi üçün IEEE 399 və IEEE 1110 standartlarına istinad edilir; qəbul meyarları layihənin spesifikasiyasından və tətbiq olunan şəbəkə qaydalarından götürülür.

Torpaqlama sisteminin layihələndirilməsi

Torpaqlama sistemi eyni vaxtda iki vəzifəni yerinə yetirməlidir: qısaqapanma zamanı addım və toxunma gərginliklərini təhlükəsiz hədlərdə saxlamaq və mühafizənin işləməsi üçün qəza cərəyanına etibarlı yol təmin etmək. Hər ikisi torpağın xüsusi müqavimətindən asılıdır. Buna görə layihələndirmə ehtimal olunan qiymətlərlə deyil, ölçülmüş məlumatlarla başlayır.

Nələri əhatə edir

  • Torpağın xüsusi müqavimətinin təhlili — sahədə ölçülmüş məlumatlar əsasında çoxlaylı torpaq modelinin qurulması.
  • Torpaqlama şəbəkəsinin layihəsi — keçiricilərin yerləşməsi, aralıqları, basdırılma dərinliyi və elektrodların düzülüşü.
  • Addım və toxunma gərginlikləri — qəza müddəti və istifadə olunan səth örtüyü üçün buraxıla bilən hədlərlə müqayisədə hesablanır.
  • Torpaqlama qurğusunun potensialının yüksəlməsi — onun qiyməti və müəssisəyə daxil olan kommunikasiya və rabitə xətlərinə ötürülən potensialın təsiri.
  • Keçiricilərin seçilməsi — torpaqlama keçiricilərinin qəza cərəyanı və onun müddəti üzrə termik seçimi.
  • Neytralın torpaqlanma üsulu — birbaşa, rezistor vasitəsilə və ya rezonanslı (sönümləyici reaktorla) torpaqlama və hər birinin yaratdığı qəza cərəyanı.
  • İldırım və ifrat gərginliklər — ildırımdan mühafizə və ifrat gərginlik məhdudlaşdırıcılarının torpaqlanması ilə uyğunlaşdırma.

Standartlar

Layihələndirmə yarımstansiyaların torpaqlanması üçün IEEE 80 və 1 kV-dan yuxarı dəyişən cərəyan qurğuları üçün IEC 61936-1 üzrə aparılır; torpağın ölçülməsi IEEE 81, keçiricilərin seçilməsi IEC 60949 əsasında yerinə yetirilir.

Elektrik təchizatı sxeminin layihələndirilməsi

Elektrik təchizatı sisteminin layihəsi şəbəkənin quruluşunu müəyyən edir: neçə qidalanma mənbəyi olacaq, onlar necə birləşəcək, hər avadanlıq hansı yüklərə davam gətirməlidir və sistemin bir hissəsi sıradan çıxdıqda necə davranacaq. Apardığımız hər hesablama və müəyyən etdiyimiz hər rele qoyuluşu bu mərhələdə verilən qərarlara əsaslanır. Buna görə birxətli sxem yekunlaşdırılmazdan əvvəl prosesə qoşulmağa üstünlük veririk.

Nələri əhatə edir

  • Şəbəkənin topologiyası — radial, həlqəvi və iki mənbəli sxemlər və hər birinin faktiki təmin etdiyi istismara hazırlıq səviyyəsi.
  • Yarımstansiyanın konfiqurasiyası — tək şin sistemi, seksiyalaşdırılmış şin, ikiqat şin sistemi və əsas-dolama (main-and-transfer) şin sxemlərinin istismar və texniki xidmət tələbləri baxımından qiymətləndirilməsi.
  • Gərginlik səviyyələri və transformasiya — gərginlik səviyyələrinin seçilməsi, transformatorun gücü, qısaqapanma gərginliyi (empedansı) və tənzimləmə pillələrinin diapazonu.
  • Avadanlığın nominal göstəriciləri — paylayıcı qurğuların, kabellərin və şinlərin hesablanmış qısaqapanma səviyyələrinə, uzunmüddətli və qəza rejimi yüklənmələrinə uyğunluğunun yoxlanılması.
  • Neytralın torpaqlanma üsulu — birbaşa, rezistor vasitəsilə və ya rezonanslı torpaqlama, hər birinin qəza cərəyanına və mühafizəyə təsiri.
  • Torpaqlama sisteminin layihəsi — torpaqlama şəbəkəsinin planı, addım və toxunma gərginlikləri, torpaqlama qurğusunun potensialının yüksəlməsi.
  • Mühafizə konsepsiyası ilə əlaqə — layihənin tikintidən əvvəl selektiv mühafizə ilə təmin oluna biləcəyinin yoxlanılması.

Standartlar

Layihələndirmədə 1 kV-dan yuxarı dəyişən cərəyan qurğuları üçün IEC 61936-1, qısaqapanma səviyyələri üçün IEC 60909 və ya ANSI/IEEE C37.010, torpaqlama üçün IEEE 80, standart gərginliklər üçün IEC 60038 və tətbiq olunan şəbəkə qaydaları əsas götürülür.

Distribyutor müqavilələrimiz yoxdur; buna görə tövsiyələrimiz konkret təchizatçıya deyil, şəbəkənizin tələblərinə uyğun verilir.

Hesablama hansı qərar üçün lazımdır?

Hesablama barədə soruşun